viết cho người đã thử bắt AI hỏi trước
Lời đã hứa với khách, việc gì mới chỉ bàn, người thế nào không hợp vị trí: mỗi câu lệnh gọi tên sẵn những thứ AI phải hỏi bạn, vì tự nó không biết được.
Tình huống dưới đây là giả định. Bạn đã đọc vì sao nên bắt AI hỏi bạn trước khi viết, đã thử với báo cáo tuần, và bản ra dùng được. Sáng nay một khách gửi email phàn nàn. Bạn dán email đó vào ô chat, kèm đúng câu mẫu hôm trước.
Nó hỏi ai đọc, họ cần gì, giọng ra sao. Ai đọc thì bạn biết rồi: vị khách đang bực. Còn mấy thứ quyết định email này ổn hay hỏng thì nó không hỏi: lần trước bên bạn đã hứa gì với khách, lần này bạn được hứa tới đâu, chữ nào không được viết ra. Câu mẫu chung đưa cho nó một danh sách chủ đề chung, nên nó hỏi những câu chung.
Đổi đúng một chỗ
Mỗi loại việc, dặn nó hỏi đúng những thứ chỉ bạn biết về loại việc đó.
Thứ chỉ bạn biết về một email trả lời khách khác hẳn thứ chỉ bạn biết về một biên bản họp. Nên mỗi loại việc cần một câu lệnh riêng, gọi tên sẵn những chủ đề nó phải hỏi.
“Claude brings AI intelligence, but you bring the context and expertise that makes the work meaningful.”
Anthropic · bài “Your first conversation with Claude”, khoá Claude 101 · academy.claude.com
Tôi tạm dịch: Claude mang trí tuệ của AI, còn bạn mang ngữ cảnh và chuyên môn, thứ làm cho sản phẩm có nghĩa. Câu lệnh theo loại việc là cách lấy phần ngữ cảnh đó ra khỏi đầu bạn cho nhanh: nó hỏi đúng chủ đề, bạn chỉ việc trả lời. Số ba ở tựa bài chỉ là ba loại việc văn phòng hay gặp mà tôi chọn, không phải quy tắc của ai.
01 Email trả lời khách: nó phải hỏi gì
Email trả lời khách hay hỏng ở chỗ hứa sai hoặc nói điều không được nói. Mấy thứ đó nằm trong đầu bạn và trong lịch sử làm việc với khách.
AI còn có một tật: nó dễ đồng ý với cách bạn đặt vấn đề. Anthropic ghi tật này trong bài How AI Gets Its Character (khoá AI Capabilities and Limitations): muốn nó phản biện thật thì phải mời nó phản đối rõ ràng. Với email gửi khách, lời mời đó nên nằm sẵn trong câu lệnh.
Câu cho email trả lời khách
Tôi cần trả lời email của khách ở trên. Chưa viết vội. Hỏi tôi từng câu một, tôi trả lời xong mới hỏi câu tiếp, về những thứ bạn không tự biết được: trước đây bên tôi đã hứa hay đã làm gì với khách này, lần này tôi được hứa tới đâu, khách cần làm gì sau khi đọc, và điều gì không được viết ra. Trước khi viết, chỉ ra một chỗ trong hướng trả lời của tôi có thể làm khách khó chịu hơn. Khi tôi gõ "đủ rồi" thì mới viết.
02 Biên bản họp: nó phải hỏi gì
Biên bản họp dễ sai ở chỗ nó điền cho đủ. Cuộc họp mới chỉ bàn, nó có thể viết thành "đã thống nhất". Chưa ai nhận việc, nó có thể gán sẵn một cái tên và một cái hạn cho bảng trông gọn. Tên và ngày là chỗ AI hay dựng ra (bài về chỗ AI hay bịa nói kỹ chuyện này).
Nó cũng không biết biên bản ở công ty bạn trông thế nào, nên không được dặn thì nó viết theo kiểu nó coi là bình thường. Bài Knowledge trong khoá AI Capabilities and Limitations của Anthropic có một bài tập chỉ ra tật này: AI học từ số đông nên hay mang cách nhìn của người ngoài nghề về cái gì là thông thường.
Bắt nó nói ra điều nó đang mặc định thì bạn sửa được trước khi nó viết.
Câu cho biên bản họp
Tôi cần viết biên bản cuộc họp từ ghi chú ở trên. Chưa viết vội. Trước hết, nói ngắn bạn định chia biên bản thành những mục nào, để tôi sửa theo mẫu công ty. Rồi hỏi tôi từng câu một: cuộc họp chốt được gì và việc gì mới chỉ bàn, ai nhận việc gì và hạn nào, ai sẽ đọc biên bản này, có ý nào không được đưa vào văn bản không. Chỗ nào tôi không trả lời thì ghi "chưa chốt", không tự điền tên hay ngày. Khi tôi gõ "đủ rồi" thì mới viết.
03 Mô tả công việc khi tuyển người: nó phải hỏi gì
Nhờ AI viết mô tả công việc thì hay nhận về một danh sách yêu cầu dài, ai đọc cũng thấy quen mà chẳng nói được vị trí này làm gì mỗi ngày. Bạn bảo "viết chuyên nghiệp hơn", nó thêm chữ cho trang trọng, còn danh sách vẫn thế.
“When an instruction is followed literally but uselessly, restate the goal.”
Anthropic · bài “Steerability”, khoá AI Capabilities and Limitations · academy.claude.com
Tôi tạm dịch: khi nó làm đúng từng chữ mà kết quả vô dụng, hãy nói lại mục tiêu. "Chuyên nghiệp hơn" chỉ là yêu cầu về hình thức. Mục tiêu của một bản mô tả công việc thường là để đúng người muốn nộp đơn, còn người không hợp tự thấy mình không hợp. Câu lệnh dưới đây bắt nó hỏi bạn mục tiêu đó trước.
Câu cho mô tả công việc khi tuyển người
Tôi cần viết mô tả công việc cho vị trí [tên vị trí]. Chưa viết vội. Hỏi tôi từng câu một: một ngày bình thường người này làm những việc gì, yêu cầu nào là bắt buộc và yêu cầu nào chỉ là có thì tốt, người thế nào sẽ không hợp với việc này, được công khai những gì về lương và đãi ngộ, bản này đăng ở đâu. Hỏi thêm tôi mục tiêu thật của bản mô tả này là gì. Khi tôi gõ "đủ rồi" thì mới viết, và chỉ giữ những yêu cầu tôi đã xác nhận.
04 Tự viết câu thứ tư cho việc của bạn
Việc của bạn không thuộc ba loại trên thì điền bốn ô dưới đây là có câu thứ tư:
- Ai nhận. Người đọc là ai, họ đã biết gì rồi.
- Họ phải làm gì sau khi đọc. Duyệt, trả lời, ký, hay chỉ nắm tin.
- Chỗ nhạy cảm. Điều gì không được viết ra, điều gì chỉ nên nói miệng.
- Mẫu phải theo. Mẫu công ty, độ dài, nơi đăng hay nơi gửi.
Khung câu thứ tư
Thay chữ trong ngoặc vuông bằng việc của bạn:
Khung để điền
Tôi cần [tên việc]. Chưa viết vội. Hỏi tôi từng câu một, tôi trả lời xong mới hỏi câu tiếp, về: ai sẽ nhận [bản này] và họ đã biết gì, họ cần làm gì sau khi đọc, [chỗ nhạy cảm riêng của việc này], và mẫu tôi phải theo. Hỏi thêm tôi mục tiêu thật của việc này là gì. Khi tôi gõ "đủ rồi" thì mới viết.
Điền cho một việc bạn phải làm trong tuần này, rồi dùng luôn.
Điền xong thì dán câu đó cho AI xem và hỏi nó còn thiếu gì để làm tốt việc này. Anthropic khuyên đúng cách ấy trong bài Effective prompting techniques (khoá AI Fluency): đưa chính câu giao việc cho AI chỉ chỗ thiếu.
Mấy câu trả lời bạn đưa cho nó cũng nên giữ, vì sang cuộc trò chuyện mới nó không nhớ gì bạn đã dạy ở cuộc trước (bài Working Memory, khoá AI Capabilities and Limitations). Câu lệnh và những câu trả lời hay dùng lại thì lưu thành mẫu.
Chỗ dễ làm hỏng
Hai tình huống dưới đây là giả định.
Kiểu một: gộp hết vào một câu. Giả sử bạn nhập cả ba câu thành một câu thật dài dùng cho mọi việc. Nó lại hỏi chung chung như cũ, vì danh sách chủ đề càng dài càng giống câu mẫu chung.
Kiểu hai: chọn đại đáp án nó đưa sẵn. Giả sử nó hỏi kèm vài lựa chọn, và bạn bấm đại một cái gần đúng cho nhanh. Không lựa chọn nào đúng thì trả lời bằng lời của bạn. Anthropic dặn đúng điều này trong bài Hand Claude Cowork your first task (khoá Introduction to Claude Cowork). Bấm đại lúc nó hỏi thì lúc nhận bản ra, bạn lại ngồi sửa đúng chỗ đó.
Hỏi kỹ tới đâu thì bản ra vẫn phải kiểm trước khi gửi. Chỗ AI hay bịa trong báo cáo, và cách bắt được là bài về phần đó.
Áp vào việc của bạn
Giờ làm gì tiếp
Làm bài tự chấm 5 câu. Xong là biết bạn đang ở bậc nào, mắc ở chỗ nào, và việc nhỏ nhất nên đổi trước. Không cần tài khoản, không lấy email. Báo cáo riêng cho việc của bạn thì tôi đang làm. Muốn được báo khi có: để lại email. Đã hỏi lại đúng cách mà câu trả lời vẫn chưa ổn, xem năm sự cố hay gặp.
Làm bài tự chấm Miễn phí. Không có khoá học nào phía sau nút này.
— Phát
Một câu nhắn cho tôi
Nhắn cho tôi một câu: "Việc tôi muốn bớt là ___". Tôi đọc hết, và bài sau thường sinh ra từ mấy câu đó.
Kênh nhắn: info.phatai@gmail.com
