Đừng bảo AI viết. Bảo nó hỏi bạn trước đã.

viết cho người đã dùng AI hằng ngày

Bài này nói về đúng một câu bạn thêm vào trước khi giao việc, và vì sao câu đó đổi được kết quả ngay lần đầu.

Giả sử chiều thứ Sáu bạn cần nộp báo cáo tuần cho sếp, chuyện rất hay gặp ở văn phòng. Bạn có sẵn tám dòng ghi chú rời trong sổ, đang vội nên dán cả vào và gõ đúng một câu: “Viết giúp tôi báo cáo tuần từ mấy ghi chú này.”

Nó trả về hai trang. Đọc trôi, câu nào cũng đúng ngữ pháp, và nhạt như nước ốc. Nó viết “tiến độ được duy trì ổn định” trong khi thứ sếp bạn cần biết là cái nào đang trễ và trễ bao lâu. Nó cũng không biết sếp bạn chỉ đọc phần đầu, nên nó để phần quan trọng nhất ở trang hai.

Thế là bạn ngồi sửa. Sửa xong nhìn lại thì gần như bạn đã viết lại từ đầu.

Vấn đề không nằm ở câu lệnh bạn gõ chưa hay, mà ở chỗ bạn vừa bắt một người chưa biết gì về công ty bạn, chưa biết sếp bạn là ai, ngồi viết báo cáo cho bạn. Nó không hỏi gì cả, vì bạn không cho nó hỏi.

Ghi chú lềViệc trong bài là báo cáo tuần. Email trả lời khách, biên bản họp hay mô tả công việc khi tuyển người thì AI cần hỏi những thứ khác, nên mỗi loại có một câu bắt AI hỏi lại riêng.

Đổi đúng một chỗ

Đừng bảo nó viết. Bảo nó hỏi bạn trước đã.

Bạn không cần học thêm công cụ nào, không cần đổi phần mềm đang dùng.

Lý do nó chạy được: thứ làm nên một bản báo cáo dùng được không nằm trong tám dòng ghi chú của bạn. Nó nằm trong đầu bạn: ai đọc, người đó quan tâm gì, chuyện gì đang nhạy cảm, tuần trước đã hứa gì. AI không đoán được mấy thứ đó. Nhưng nó hỏi được, nếu bạn cho phép.

Khi bạn bảo nó viết luôn, nó buộc phải đoán. Và nó đoán theo cái trung bình của cả internet. Đó chính là lý do bản đầu ra nghe chung chung.

Cùng một việc, hai cách bảo

Bảo nó viết

1. Bảo nó viết
2. Bản nháp
3. Sửa nhiều

Phần lớn là sửa

Bảo nó hỏi

1. Bảo nó hỏi
2. 5 câu
3. Bản nháp
4. Sửa ít

Trả lời, rồi sửa ít

Cái lợi lớn hơn thời gian là lần thứ hai bạn không phải đọc lại toàn bộ để tìm chỗ sai. Bạn biết trước nó viết theo hướng nào, vì chính bạn vừa nói cho nó.

01 Dán việc vào, nhưng cấm nó viết

Dán ghi chú, file, dữ liệu của bạn vào như mọi khi. Rồi thay vì “viết giúp tôi”, bạn dán câu này:

Ba chi tiết trong câu đó đều có việc phải làm, đừng bỏ chữ nào:

• “tối đa 5 câu” giữ cho nó không hỏi lan man 15 câu rồi bạn nản.
• “hỏi từng câu một” quan trọng nhất. Nếu không, nó bắn một lúc 5 câu và bạn trả lời qua loa cả 5.
• “khi nào tôi nói đủ rồi” giữ quyền bấm nút ở phía bạn.

Ghi chú lềCâu mẫu này dùng được với mọi AI trò chuyện phổ biến. Không cần bản trả phí.

02 Trả lời câu nó hỏi, bằng thứ chỉ mình bạn biết

Đây là chỗ dễ hỏng nhất, và hỏng vì bạn chứ không vì nó.

Nó hỏi “báo cáo này ai đọc?” mà bạn trả lời “sếp tôi” thì bạn vừa lãng phí một câu hỏi. Trả lời như thế này mới có giá: “Trưởng phòng tôi. Anh ấy chỉ đọc 5 dòng đầu rồi hỏi miệng phần còn lại. Anh ấy ghét chữ ‘đang triển khai’, muốn nghe xong hay chưa xong.”

Quy tắc: mỗi câu trả lời phải chứa ít nhất một thứ mà người ngoài công ty bạn không thể biết. Không có thứ đó thì câu trả lời của bạn cũng chỉ là cái trung bình của internet, và bạn quay về vạch xuất phát.

Ghi chú lềĐây là bước duy nhất AI không làm thay bạn được. Nó cũng là lý do người đã có nghề dùng AI hiệu quả hơn người mới: bạn có nhiều thứ để trả lời hơn.

03 Giờ mới cho nó viết

Gõ “đủ rồi, viết đi”.

Trước khi đọc bản nó viết, thêm một câu này, nó rẻ và cứu bạn nhiều lần:

Danh sách đó chính là danh sách chỗ cần kiểm. Bạn không phải dò cả bài nữa.

04 Kiểm trước khi gửi

Ba chỗ tôi luôn nhìn, theo thứ tự:

1. Mọi con số. Dò ngược về file gốc. Không dò được thì xoá, đừng để lại.
2. Mọi câu khẳng định chắc nịch mà bạn không nhớ đã nói. Ví dụ “tiến độ đạt kế hoạch”. Bạn có nói câu đó không? Nếu không thì nó tự thêm.
3. Tên người, tên khách, ngày tháng. Đây là chỗ nó sai mà không ai để ý, vì sai rất giống thật.

Báo cáo viết từ file số liệu còn vài chỗ AI hay sai thêm, như số nó tự tính hay phần cuối file bị đọc sót. Bài về chỗ AI hay bịa trong báo cáo kể từng chỗ và cách bắt.

Nguyên tắc tôi mang từ nghề xây dựng sang: nói xong việc thì phải dẫn nhau ra xem. Với AI thì “dẫn ra xem” nghĩa là mở file gốc, dò một dòng. Cái gì không kiểm được thì coi như chưa xong.

Chỗ dễ làm hỏng

Cách này không tự nhiên chạy ngay. Lúc mới đổi cách làm, có hai kiểu hỏng rất dễ gặp. Hai tình huống dưới đây là giả định, để bạn nhận ra chúng.

Kiểu một: trả lời câu hỏi của nó cho có. Giả sử bạn đã dán câu mẫu, nó hỏi từng câu, còn bạn gõ lại mấy chữ cụt lủn cho xong. Bản nó viết ra vẫn nhạt, và bạn dễ kết luận là cách này vô dụng. Thật ra bạn đã đưa vào đúng lượng thông tin như lần trước, chỉ khác là chia thành nhiều lần.

Kiểu hai: nó hỏi xong vẫn bịa. Giả sử lần này bạn trả lời kỹ. Nó viết một bản rất mượt, trong đó có một câu so với tuần trước, kèm hẳn một con số phần trăm. Bạn không hề đưa con số nào cho nó. Nó tự dựng ra một con số cho câu văn tròn trịa. Nếu bạn gửi bản đó đi thì người chịu là bạn, không phải nó.

Bắt nó hỏi trước làm bản đầu ra tốt hơn nhiều, nhưng không làm bản đó đáng tin hơn. Vì thế bước 04 không bỏ được.

Xuất xứThói quen kiểm này tôi mang từ công trường sang, chỗ mà nói xong việc thì phải dẫn nhau ra xem.

15 phút · 5 chặng · làm tay

Bảo AI hỏi trước

Học sâu hơn trong 15 phút →